Χορηγός: EEA Grants
Χορηγός: ΥΠΑΑ
Υπουργείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας
Είσοδος



Home Πληθυσμοί Εντόμων

Ελιά

Εσπεριδοειδή

Δάκος ελιάς (Bactrocera oleae)

Έντομα Ελιάς

Βιολογία

dakosΟ Δάκος θεωρείται ο σημαντικότερος εχθρός της ελιάς στη χώρα μας, καθώς και σε όλες τις παραμεσόγειες χώρες. Προσβάλει μόνο τον καρπό και είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Το έντομο αυτό συμπληρώνει περίπου 4-5 γενεές το χρόνο και στην Κρήτη γύρω στις 7 .

Mε την άνοδο της θερμοκρασίας (τέλος Απριλίου με αρχές Μαΐου), δραστηριοποιείται η 1η γενεά του εντόμου, και παρατηρείται μια σταδιακή εκκόλαψη των ακμαίων του δάκου. Τα ακμαία αυτά, τρεφόμενα από μελιτώδη εκκρίματα των δένδρων, διατηρούνται στη ζωή για αρκετό χρονικό διάστημα (μέχρι 2 μήνες) και είναι δυνατόν, αν βρουν κατάλληλες συνθήκες, να εναποθέσουν τα πρώτα τους ωά.

Την άνοιξη (αρχές έως μέσα Ιουλίου) εμφανίζεται η 2η γενεά του δάκου. Τα θηλυκά ωοτοκούν σε νέους πράσινους καρπούς. Το θηλυκό γεννά περίπου 12 ωά την ημέρα και είναι δυνατό να γεννήσει μέχρι 250 ωά. Αναφέρεται ότι εναποθέτουν ένα ωό ανά ελιά αλλά έχουν παρατηρηθούν ελιές με περισσότερες από μια ωοτοκίες και πολλά άγονα νύγματα. Αν ο καρπός δεν είναι επιδεκτικός, τότε η εξέλιξη του εντόμου ανακόπτεται. Η εκκολαπτόμενη προνύμφη δημιουργεί στοά στον καρπό. Οι εκκολαπτόμενες προνύμφες τρέφονται από την ανώριμη σάρκα, ανοίγοντας ακανόνιστες, επιμήκεις στοές σε βάθος. Όταν η προνύμφη ολοκληρώσει την ανάπτυξή της, μετακινείται προς την επιφάνεια του καρπού, όπου διευρύνει τη στοά και προετοιμάζει την έξοδό της ως τέλειο ανοίγοντας χαρακτηριστική οπή, την οπή εξόδου (τρώγει τη σάρκα εσωτερικά αφήνοντας άθικτη την εφυμενίδα = «ψαρολεπίδα»). Στη συνέχεια νυμφώνεται και μετά από λίγες ημέρες σπάζει την «ψαρολεπίδα» και εξέρχεται ως τέλειο από την οπή εξόδου. Στο νύγμα του δάκου αναπτύσσονται παθογόνοι οργανισμοί (Macrοphoma dalmatica) που προκαλούν σήψη και πτώση του καρπού. Λόγω των υψηλών θερμοκρασιών (>33oC) Ττου καλοκαιριού, η δραστηριότητα του εντόμου είναι μειωμένη, η εναπόθεση ωών των θηλυκών διακόπτεται και παρατηρούνται σχετικά χαμηλά ποσοστά προσβολής.

Τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο εμφανίζεται η 3η και 4η γενεά αντίστοιχα. Με όψιμο καλοκαίρι μπορεί να ακολουθήσει και 5η γενεά (φθινοπωρινή). Στις φθινοπωρινές προσβολές, όταν ο καρπός έχει αυξηθεί σε μέγεθος και ο πληθυσμός του εντόμου έχει αυξηθεί, παρατηρούνται στον ίδιο καρπό περισσότερα από ένα νύγματα. Οι προνύμφες των φθινοπωρινών γενεών εξέρχονται από τους καρπούς και νυμφώνονται στο έδαφος. Το χειμώνα ο δάκος βρίσκεται ως νύμφη στο έδαφος ή ως «ακμαίο χειμώνα» ή ως προνύμφη σε προσβεβλημένο καρπό επάνω στο δένδρο.

Οι επικρατούσες καιρικές συνθήκες επηρεάζουν σημαντικά τη διάρκεια ανάπτυξης του δάκου στον καρπό. Το καλοκαίρι για παράδειγμα, χρειάζονται 5-7 ημέρες για την εκκόλαψη του ωού, 12-15 ημέρες για τα (3) προνυμφικά στάδια και 7-10 ημέρες για την νύμφη μέχρι την εμφάνιση του τελείου εντόμου.


Παρακολούθηση του πληθυσμού του δάκου

Για την παρακολούθηση του πληθυσμού των ενήλικων του δάκου χρησιμοποιούνται τροφικές, φερομονικές παγίδες φύλου καθώς και οπτικά ελκυστικά. Η γυάλινη παγίδα McPhail περιέχει συνήθως διάλυμα 2% αμμωνιακών αλάτων ή υδρολυμένης πρωτεΐνης, και πραγματοποιείται αλλαγή του διαλύματος και καταμέτρηση των συλληφθέντων δάκων ανά πενθήμερο ή εβδομάδα.

Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπισή του γίνεται με χημικά μέσα (δολωματικοί ψεκασμοί με εντομοκτόνα), με βιοτεχνικά (παγίδες με ελκυστικά τροφής, τεχνική των στείρων αρρένων κτλ.) και με βιολογικά μέσα (εξαπόλυση ωφέλιμων παρασιτοειδών εντόμων).

Η χημική αντιμετώπιση του δάκου περιλαμβάνει προληπτικά μέτρα με την εφαρμογή δολωματικών ψεκασμών. Αναλυτικότερα το Πρόγραμμα της Συλλογικής Καταπολέμησης του Δάκου διεξάγεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων σε συνεργασία με τις (πρώην) Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις των ελαιοκομικών νομών, εφαρμόζει δολωματικούς ψεκασμούς από εδάφους κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Σκοπός αυτής της προληπτικής μεθόδου είναι η προσέλκυση και θανάτωση των ακμαίων του δάκου πριν τα θηλυκά ωριμάσουν και αρχίσουν να ωοτοκούν. Ο αριθμός και ο χρόνος εκτέλεσης των δολωματικών ψεκασμών εξαρτάται από την εξέλιξη του δακοπληθυσμού, η οποία παρακολουθείται με γυάλινες παγίδες (μέσος όρος δάκων/παγίδα McPhail και εβδομάδα= 5-10).

Εκτός από την προληπτική μέθοδο που εφαρμόζεται συλλογικά, υπάρχει και η θεραπευτική μέθοδος (ψεκασμοί καλύψεως) η οποία όμως εφαρμόζεται μεμονωμένα από τους παραγωγούς εφόσον έχει παρατηρηθεί μεγάλη δακοπροσβολή στον καρπό. Με τη μέθοδο αυτή γίνεται πλήρης κάλυψη της κόμης των δένδρων με ψεκαστικό υγρό από εδάφους, με σκοπό να σκοτωθούν κυρίως οι προνύμφες μέσα στον καρπό και έπειτα τα ενήλικα. Πρέπει όμως να αποφεύγονται εξαιτίας των δυσμενών αποτελεσμάτων που έχουν στην ωφέλιμη εντομοπανίδα του ελαιώνα, στην έξαρση ορισμένων άλλων εχθρών (κοκκοειδών) και στη γενικότερη επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Υπάρχει επίσης κίνδυνος συγκέντρωσης υπολειμμάτων εντομοκτόνων στον καρπό και στο λάδι εφόσον δεν τηρούνται οι αναγραφόμενες προδιαγραφές.